Macaristan seçimleri sadece bir iktidar değişimi değil, aynı zamanda modern siyasal kampanyacılık açısından önemli bir kırılma anı olarak okunmalı. Bu seçim, güçlü bir liderin nasıl kaybedebileceğini ve yeni bir hareketin nasıl hızla yükselerek hegemonik bir yapıyı sarsabileceğini gösterdi. Daha da önemlisi, bize şu soruyu yeniden sordurdu: Siyasette ne zaman korku işe yaramaz hale gelir?
Viktor Orbán uzun yıllardır bu sorunun cevabını çok iyi bilen bir liderdi. Siyaseti yalnızca yönetmekle kalmadı; çerçeveledi, yönlendirdi ve kendi kurallarına göre oynattı. Her seçimde farklı başlıklar öne çıktı ama mekanizma aynıydı: dış tehdit üretmek, toplumu bir kuşatma duygusu etrafında birleştirmek ve kendisini bu tehdide karşı tek güvenilir aktör olarak sunmak. Göçmen krizi, Brüksel karşıtlığı, George Soros söylemi, Ukrayna savaşı… Hepsi aynı siyasal mimarinin farklı yüzleriydi.
Ancak 2026 seçimlerinde bu model ilk kez ciddi biçimde tökezledi. Orbán yine aynı stratejiyle yola çıktı ama seçmen artık aynı yerde değildi. Korku üretildi ama karşılık bulmadı. Çünkü toplumun baskın duygusu değişmişti. İnsanlar artık neyin tehlike olduğunu değil, neden hayatın bu kadar zorlaştığını sorguluyordu. Bu nedenle seçim, güvenlik ve kimlik ekseninden çıkarak bir sistem ve yönetim kapasitesi tartışmasına dönüştü.
Bu dönüşümü herkesten önce fark eden ise Tisza Party ve lideri Péter Magyar oldu.
Bir lider değil, bir sistem hedef alındı
Tisza’nın kampanyasının en önemli özelliği, yolsuzluğu merkezine almasıydı. Ancak bu klasik anlamda “yolsuzluk var” söylemi değildi. Magyar ve ekibi, yolsuzluğu bireysel hatalar ya da etik sorunlar olarak değil, bir rejimin temel çalışma biçimi olarak tanımladı.
Bu noktada kilit kavram, Orbán yönetiminin kendi ifadesiyle adlandırdığı yapıydı:
Nemzeti Együttműködés Rendszere (NER) -yani “Ulusal İşbirliği Sistemi”.
Orbán bu kavramı ulusal dayanışma, birlik ve yeniden inşa anlamında kullanıyordu. Tisza ise bunu tersine çevirdi. NER artık bir birlik projesi değil, bir patronaj ve kaynak dağıtım ağı olarak anlatıldı. Bu çerçeveye göre sistem şu şekilde işliyordu:
Kamu kaynakları ve Avrupa Birliği fonları, iktidara yakın iş çevrelerine yönlendiriliyor; bu kaynaklarla medya kuruluşları, üniversiteler, vakıflar, kültürel ve dini kurumlar destekleniyor; bu ağ karşılığında siyasi sadakat üretiyor ve böylece iktidarın sürekliliği sağlanıyordu.
Bu, klasik clientelism’in ötesine geçen bir modeldi. Devlet ile ekonomi arasındaki sınırların bulanıklaştığı, siyasetin ekonomik gücü, ekonomik gücün de siyaseti beslediği bir yapı söz konusuydu. Magyar bu sistemi tek cümleyle özetledi:
“Bu bir hükümet değil, bir sistem.”
Bu söylem son derece güçlüydü. Çünkü seçmeni yalnızca bir iktidar değişimine değil, bir rejim değişimine çağırıyordu. Bu, Rusya’daki muhalefetin “Hırsızlar ve Dolandırıcılar Partisi” söylemini andıran bir çerçeveydi, ancak Macaristan’da daha kurumsal ve daha sistematik bir dilde kuruldu.
Orbán’ın en büyük hatası: yanlış soruya cevap vermek
Orbán kampanyasını yine güçlü olduğu alanlarda kurdu: kimlik, egemenlik ve güvenlik. Rakibi Péter Magyar’ı Brüksel’in ve Ukrayna’nın adayı olarak sunmaya çalıştı. Ukrayna’yı Macaristan için bir tehdit olarak çerçeveledi. Bu, geçmişte işe yarayan bir yöntemdi.
Ancak bu kez seçmen başka bir soru soruyordu:
“Bu ülke neden bu durumda?”
Sağlık sistemi kötüydü, ekonomik büyüme zayıftı, AB fonları dondurulmuştu, kamu hizmetleri geriliyordu ve yolsuzluk algısı artmıştı. Orbán bu soruya cevap vermek yerine, başka bir soruyu büyütmeye çalıştı. Bu da kampanyayı seçmenin gündeminden kopardı.
Bu nedenle Orbán’ın hatası, yanlış konuşmak değil; yanlış konuyu konuşmaktı.
Tisza’nın stratejik zekâsı: oyunu değiştirmek
Tisza’nın en büyük başarısı, bu kopuşu doğru okumak ve seçimi Orbán’ın sahasında oynamayı reddetmek oldu. Kimlik savaşları, kültürel tartışmalar, göç ve değerler siyaseti Orbán’ın doğal alanıydı. Bu alanlara girildiğinde oyunun kuralları da Orbán tarafından belirleniyordu.
Magyar bu tuzağa düşmedi.
Onun yerine sürekli şu soruyu gündemde tuttu:
“Bu kadar yolsuzluk ve ekonomik sorun varken neden soyut meseleleri konuşuyoruz?”
Bu, kampanyanın en güçlü retorik hamlelerinden biriydi. Aynı zamanda büyük bir disiplin gerektiriyordu. Çünkü her provokasyona cevap vermemek, özellikle kutuplaşmış ortamlarda zordur. Ancak Tisza bunu başardı. Gereksiz tartışmalara girmedi, gündemini korudu.
Bu noktada önemli bir ders ortaya çıktı:
Bazen bir konuda konuşmamak, yanlış bir açıklama yapmaktan daha değerlidir.
Medya: hacim değil, etki
Orbán’ın arkasında güçlü bir medya düzeni vardı. Kamu yayıncılığı ve iktidar yanlısı medya organları kampanyanın önemli bir parçasıydı. Ancak bu seçim, medya hacminin tek başına yeterli olmadığını gösterdi.
Fidesz’in hacmi vardı.
Tisza’nın ise momentumu.
Magyar, bağımsız medya platformlarını ve sosyal medyayı daha etkin kullandı. Uzun röportajlar, doğrudan anlatım ve sahadan gelen görüntüler, seçmenle daha güçlü bir bağ kurdu. Bu iletişim biçimi, klasik propaganda dilinden farklı olarak daha sahici ve daha ikna ediciydi.
Sosyal medya: propaganda mı, hareket mi?
Dijital alanda da benzer bir ayrışma görüldü. Fidesz sosyal medyada tehdit, kuşatma ve dış müdahale söylemlerini yayarken, Tisza katılım ve hareket duygusu üretti.
Seçim öncesi Budapeşte’de düzenlenen büyük kitlesel etkinlikler, bu enerjinin sahadaki karşılığıydı. Özellikle genç seçmen, Tisza’yı sadece bir parti olarak değil, bir değişim hareketi olarak gördü.
Bu nedenle genç seçmen davranışı dramatikti. Fidesz’in gençler arasındaki desteği ciddi biçimde düştü. Bu yalnızca bir kampanya başarısı değil, aynı zamanda bir gelecek anlatısı başarısıydı.
“Tek alternatif biziz”: muhalefeti yeniden tanımlamak
Tisza’nın en radikal hamlelerinden biri de kendisini tek muhalefet olarak konumlandırmasıydı. Geleneksel muhalefet partileriyle ittifak kurmak yerine, onları etkisizleştiren bir strateji izledi.
Mesaj açıktı:
“Siz hepiniz, biz tek.”
Bu yaklaşım, muhalefeti birleştirmek yerine konsolide etti. Seçmenlere parçalı bir alternatif yerine net bir seçenek sundu. Bu da oyların dağılmasını engelledi ve Tisza’nın hızla büyümesini sağladı.
Örgütlenme: hareketten makineye
Fidesz’in yıllara dayanan güçlü bir örgütlenme ağı vardı. Ancak Tisza kısa sürede etkili bir saha organizasyonu kurmayı başardı. Magyar’ın ülke genelinde yürüttüğü yoğun kampanya, partinin ulusal ölçekte görünürlük kazanmasını sağladı.
En önemlisi, bu destek sandığa yansıdı. Yüksek katılım oranı, Tisza’nın yalnızca ilgi üretmediğini, aynı zamanda seçmeni mobilize edebildiğini gösterdi.
Sloganlar: korku mu, umut mu?
Orbán’ın kampanya dili savunma ve tehdit üzerine kuruluydu. Tisza ise daha geniş bir tarihsel çerçeve sundu. “Most vagy soha”, yani “Şimdi ya da asla” sloganı, seçimi bir dönüm noktası olarak tanımladı.
Bu slogan, güncel siyasette ortaya çıkmış bir ifade değil; Macaristan’ın en güçlü tarihsel ve kültürel referanslarından birine dayanıyor.
Bu söz, 1848 Macar Devrimi’nin sembol isimlerinden Sándor Petőfi’nin yazdığı Nemzeti dal(Ulusal Şiir) adlı eserden geliyor. Şiirin en ünlü dizesi şöyledir:
“Itt az idő, most vagy soha!”
(“İşte zaman, şimdi ya da asla!”)
Bu dizenin söylendiği tarih de çok kritik: 15 Mart 1848, yani Macaristan’da Habsburg yönetimine karşı devrimin başladığı gün. Petőfi bu şiiri Budapeşte’de kalabalığın önünde okuyor ve bu metin, devrimin sembolik çağrılarından biri haline geliyor.
Bu slogan, yalnızca bir ifade değil, bir duygu üretim aracıydı. Seçmenlere bir fırsat anında oldukları hissini verdi.
Kısacası, Tisza bu sloganla şunu söyledi:
“Bu sadece bir seçim değil: bir dönüm noktası.”
Sonuç: hangi duygu kazandı?
Orbán’ın stratejisi korku üretmekti.
Tisza’nın stratejisi ise değişim ihtimalini inandırıcı kılmaktı.
Seçimler çoğu zaman programlarla değil, duygularla kazanılır.
Bu seçimde kazanan duygu korku değil, değişim umudu oldu.
Orbán’ın hatası, eski formülün hâlâ çalıştığını düşünmesiydi.
Tisza’nın başarısı ise yeni bir siyasi duygu üretmesiydi.
Ve belki de bu seçimi en iyi özetleyen cümle şu:
Orbán korku sattı, Tisza ise insanlara değişimin mümkün olduğuna inandırdı.
Sezin Öney
