08/11/2026

Türkiye siyaseti, değişimin en fazla konuşulduğu fakat kendisinin giderek daha az hissedildiği bir dönemden geçiyor. Demokrasi, adalet, Cumhuriyet, halkın iradesi ve özgürlük gibi kavramlar siyasal söylemin merkezindeki yerini korurken, bu kavramların toplumsal hayattaki karşılığı giderek daha fazla sorgulanıyor. Partiler değişiyor, kadrolar yeniden şekilleniyor, yeni siyasi hareketler ortaya çıkıyor. Ancak yurttaşların karşı karşıya olduğu sorunlar ve siyasetin yerleşik alışkanlıkları varlığını sürdürüyor.

Cumhuriyet Halk Partisi’nde yaşanan mutlak butlan sürecinin ardından Özgür Özel öncülüğünde Yeni Parti’nin kurulması, Türk siyasal hayatında önemli bir kırılma yarattı. 24 Temmuz 2026’da 91 milletvekilinin CHP’den ayrılmasıyla ortaya çıkan bu yeni siyasi yapı, yalnızca parlamentodaki dengeleri değil, muhalefetin geleceğine ilişkin tartışmaları da değiştirdi.

Peki, gerçekten değişen ne oldu? Yeni bir partinin kurulması, yeni bir siyasal anlayışın doğduğu anlamına gelir mi? Dün CHP içerisinde siyaset yapan kadroların bugün Yeni Parti çatısı altında toplanması, yalnızca kurumsal bir ayrışma mı, yoksa ideolojik ve zihinsel bir dönüşümün başlangıcı mı?

Sahi, Yeni Parti neden kuruldu? Bir siyasal zorunluluktan mı doğdu, yoksa mevcut siyasetin artık sığamadığı koltuklara yeni bir alan açmak için mi ortaya çıktı?

Bu soruların yanıtı, siyasetçilerin açıklamalarından çok, ortaya koydukları siyasal pratiklerde aranmalıdır.

Yeni Parti: Zorunlu bir kopuş mu, eski siyasetin devamı mı?

Yeni Parti’nin kuruluşunu yalnızca kişisel ihtiraslara veya makam mücadelelerine indirgemek doğru değildir. Cumhuriyet Halk Partisi’nin 38. Olağan Kurultayı’na ilişkin mutlak butlan kararı, siyasi temsil ve parti içi meşruiyet açısından ciddi bir kriz yaratmıştır. Bu koşullarda yeni bir siyasi yapı oluşturulması anlaşılabilir bir tercihtir.

Ancak burada birbirinden ayrılması gereken iki mesele bulunmaktadır: Yeni Parti’nin neden kurulduğu ve neden var olması gerektiği.

Birincisi yaşanan siyasal krizi, ikincisi ise yeni partinin topluma ne vaat ettiğini açıklamak zorundadır.

Asıl mesele de burada başlamaktadır. CHP’de siyaset yapan kadroların önemli bir bölümü Yeni Parti’ye geçerken, beraberlerinde yalnızca siyasi tecrübelerini mi taşıdılar? Yoksa yıllardır eleştirilen lider merkezli yönetim anlayışını, örgütsel hiyerarşiyi, makam ilişkilerini ve siyasal alışkanlıkları da yeni partiye mi aktardılar?

Yeni Parti’nin programında Cumhuriyet’in kurucu ilkelerine, sosyal demokrasiye ve demokratikleşmeye yer verilmesi önemlidir. Parti içi katılımı artırmaya yönelik düzenlemeler de küçümsenemez. Ancak bir partinin demokratik niteliği, tüzüğünde yazılanlardan çok, o ilkelerin uygulamada nasıl karşılık bulduğuyla ölçülür.

Çünkü siyasal değişim yalnızca yönetenlerin değişmesi değildir; yönetilenlerin yönetenler karşısındaki konumunun da değişmesidir.

Dün CHP içerisinde demokratikleşmeyi savunan kadrolar, bugün Yeni Parti’de aynı örgütsel alışkanlıkları sürdürüyorsa, bunun adı yenilenme değil, mevcut siyasal kültürün yeniden üretilmesidir.

Elbette aynı kadrolarla yeni bir siyaset üretmek mümkündür. Ancak bunun ön koşulu, geçmişteki siyasal tercihleri ve hataları sorgulayabilmektir.

Bir siyasi partiden ayrılmak, o partinin zihniyetinden de ayrılmak anlamına gelmez.

Kemalizm: Geçmişin mirası mı, geleceğin siyaseti mi?

CHP ile Yeni Parti arasındaki ayrışmanın en önemli boyutlarından biri ideolojiktir. Çünkü kurumsal olarak birbirinden ayrılan bu iki siyasi hareket, Cumhuriyet’in kurucu ilkeleri ve Kemalizm etrafında önemli bir süreklilik taşımaktadır.

Ancak burada cevaplanması gereken temel soru şudur: Kemalizm yalnızca korunması gereken tarihsel bir miras mıdır, yoksa değişen toplumsal koşullar içerisinde yeniden yorumlanması gereken bir siyasal düşünce midir?

Kemalizm, Cumhuriyet’in kuruluş döneminde egemenliğin yeniden tanımlanması, ulus-devlet inşası, laikleşme ve toplumsal modernleşme gibi tarihsel sorunlar karşısında şekillenmiştir. Bu nedenle onu yalnızca değişmez ilkelere dayalı, tarih dışı bir düşünce olarak değerlendirmek, ortaya çıktığı dönemin dönüştürücü karakterini göz ardı etmek olur.

Üstelik CHP’nin kendi tarihi de bunun örnekleriyle doludur. Tek parti döneminden çok partili hayata, devlet merkezli modernleşmeden demokratik sol ve sosyal demokrasi tartışmalarına uzanan süreç, aynı siyasal geleneğin farklı tarihsel koşullarda yeniden yorumlandığını göstermektedir.

Bugün Cumhuriyetçilik yalnızca Cumhuriyet’i savunmakla, halkçılık yalnızca halk adına konuşmakla, devletçilik yalnızca devletin ekonomideki varlığını korumakla sınırlı olamaz. Cumhuriyetçilik demokratik katılımı, halkçılık toplumsal eşitliği, devletçilik ise üretim ve bölüşüm ilişkilerinde kamu yararını yeniden tartışmayı gerektirir.

En önemlisi de devrimciliktir. Çünkü devrimcilik, geçmişte gerçekleştirilen devrimlerin hatırasını yaşatmak değil, değişen toplumsal koşullar karşısında siyasal kurumları ve düşünceleri dönüştürebilmektir.

Peki, devrimcilik ilkesini savunan bir siyasi hareket, kendi örgütsel yapısını, kadrolarını ve siyasal alışkanlıklarını değişmez kabul edebilir mi?

Yeni Parti’nin Altı Ok’u benimsemesi tarihsel bir devamlılığı ifade etmektedir. Ancak bu devamlılık, yeni bir siyaset üretildiğinin kanıtı değildir.

Cumhuriyet’in kurucu ilkelerini tekrar etmek, Cumhuriyetçi siyaseti yeniden kurmak değildir.

Bugün hem CHP’nin hem de Yeni Parti’nin önündeki asıl sorumluluk, Kemalizm’i yalnızca tarihsel bir kimlik olarak sahiplenmek değil; demokrasi, sosyal adalet, yurttaşlık ve özgürlük sorunlarına cevap verebilecek biçimde yeniden yorumlamaktır.

Aksi hâlde iki farklı parti tabelası altında aynı ideolojik söylemlerin tekrarlanması, siyasal yenilenmenin yerini tarihsel sembollerin yeniden üretilmesine bırakacaktır.

Siyasal ahlak: Dün kabul edilen, bugün neden reddediliyor?

Türkiye’de muhalefetin karşı karşıya olduğu kriz yalnızca kurumsal veya ideolojik değildir. Aynı zamanda ciddi bir siyasal ahlak ve tutarlılık meselesidir.

Son dönemde Mustafa Sarıgül hakkında yürütülen soruşturma ve ardından Yeni Parti üyeliğinden istifa etmesi, bu tartışmanın somut örneklerinden biri hâline gelmiştir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki soruşturma, suçun kanıtı değildir. Masumiyet karinesi, siyasi görüşü veya parti aidiyeti ne olursa olsun herkes için geçerlidir. Ancak hukuki sorumluluk ile siyasal sorumluluk birbirinden farklıdır.

Burada asıl mesele, bir siyasetçinin suçlu olup olmadığına ilişkin peşin hüküm vermek değildir. Mesele, siyasi partilerin kendi kadrolarına yönelik etik standartlarını hangi ölçüde tutarlı uyguladığıdır.

Sarıgül’ün soruşturma sürecinde partisinden ayrılması elbette değerlendirilmesi gereken bir adımdır. Ancak bu gelişme, daha temel soruları ortadan kaldırmamaktadır.

Dün aynı siyasi çatı altında kabul gören bir siyasetçinin bugün tartışma konusu olması, siyasal kadro tercihlerinde hangi ilkelerin belirleyici olduğunu yeniden sorgulamayı gerektirir.

Bir siyasetçinin geçmişi ve siyasi ilişkileri, yalnızca hakkında soruşturma açıldığında mı önem kazanmaktadır? Siyasal etik, kamuoyunun tepkisine göre mi şekillenmektedir? Yoksa bütün siyasi aktörlere aynı ölçüde uygulanan kurumsal bir anlayıştan mı söz ediyoruz?

Bu sorular yalnızca Yeni Parti’ye değil, CHP’ye ve Türkiye’deki bütün siyasi partilere yöneltilmelidir.

Benzer bir tutarlılık sorunu, belediyelere yönelik yolsuzluk ve irtikap soruşturmalarında da karşımıza çıkmaktadır.

CHP’li veya Yeni Partili bir belediyeye yönelik soruşturmada hukuk devletini savunanların, AKP’li veya DEM Partili belediyeler bakımından da aynı ilkeleri savunması gerekir. Ancak farklı suç isnatları ve yargısal süreçler birbirine karıştırılmadan değerlendirilmelidir.

Ortada somut bir suç iddiası varsa araştırılmalı; suç sabitse siyasi aidiyete bakılmaksızın hukuki sorumluluk doğmalıdır. Fakat yargısal süreçler siyasi tercih ve aidiyetlere göre farklı işletiliyorsa, hukuk devletine duyulan güven kaçınılmaz biçimde zedelenecektir.

Adalet, yalnızca kendi siyasi çevremiz için talep edildiğinde adalet olmaktan çıkar, siyasal bir ayrıcalık talebine dönüşür.

Muhalefet, iktidarın hukuk uygulamalarını eleştirirken kendi kadrolarına yönelik eleştiriler karşısında da aynı ilkeli tutumu göstermek zorundadır.

Çünkü siyasal ahlakın gerçek sınavı, rakiplerimizin yanlışları karşısında değil, kendi siyasi çevremizin yanlışları karşısında verdiğimiz tepkidir.

Bıçak kemiğe dayandı ama kimin kemiğine?

Türkiye’de siyasetçiler kurultayları, liderlik mücadelelerini, milletvekili sayılarını, belediyelerdeki güç dengelerini ve parti içi hesaplaşmaları tartışırken milyonlarca yurttaş çok daha temel sorunlarla mücadele etmektedir.

Geçinemeyen emekliler, barınma sorunu yaşayan öğrenciler, iş bulamadığı için geleceğini başka ülkelerde arayan gençler, aldığı ücretle ay sonunu getiremeyen emekçiler…

Türkiye’nin gerçek siyasal gündemi, yalnızca parti genel merkezlerinde değil, bu insanların gündelik yaşamlarında şekillenmektedir.

Elbette demokrasi, hukuk ve siyasal temsil mücadeleleri son derece önemlidir. Ancak muhalefetin kendi kurumsal sorunlarını, toplumun sorunlarının önüne geçirmesi, siyasetin varlık nedenini tartışmalı hâle getirmektedir.

İktidarın ekonomik politikalarını eleştirmek, kendi başına alternatif bir ekonomi politikası üretmek anlamına gelmez. Yoksulluktan söz etmek, yoksulluğu azaltacak bir program ortaya koymak değildir. Sosyal adaleti savunmak ise ancak gelir dağılımı, vergi sistemi, üretim, istihdam ve kamusal hizmetler üzerinden somut politikalar geliştirildiğinde anlam kazanır.

Burada CHP’nin de Yeni Parti’nin de aynı sorumlulukla karşı karşıya olduğu açıktır.

Muhalefet olmak ile iktidara alternatif olmak aynı şey değildir. Muhalefet, iktidarın yanlışlarını gösterebilir; ancak iktidara alternatif olmak, neyin nasıl değiştirileceğini açıklamayı gerektirir.

Tam da bu noktada siyasal söylemde sıkça kullanılan bir ifadeyi yeniden düşünmek gerekiyor:

Bıçak kemiğe dayandı.

Peki, kimin kemiğine?

Geçinemeyen emekçinin mi? Kirasını ödeyemeyen öğrencinin mi? Geleceğini kuramayan gencin mi?

Yoksa makamlarını kaybeden, siyasi konumları değişen veya örgütsel güçleri azalan siyasetçilerin mi?

Siyasi aktörlerin karşı karşıya kaldığı baskılar ve hukuki sorunlar elbette küçümsenemez. Ancak siyasetin nihai amacı, yalnızca siyasetçilerin makamlarını ve kurumsal varlıklarını korumak değildir.

Eğer siyasetçiler için dayanılmaz hâle gelen şey makamlarını kaybetmek, yurttaşlar için ise yaşamlarını sürdürememekse, ortada yalnızca bir temsil krizi değil, siyasetin toplumsal amacına ilişkin daha derin bir sorun bulunmaktadır.

Değişen ne oldu?

CHP’den Yeni Parti’ye uzanan ayrışma, Türkiye’de muhalefetin yaşadığı kurumsal, ideolojik ve ahlaki krizi yeniden tartışmaya açmıştır.

Yeni Parti’nin kurulmasına neden olan siyasal koşulları anlamak mümkündür. Ancak bir partinin kuruluş gerekçesinin anlaşılabilir olması, onun kendiliğinden yenilikçi bir siyasal hareket olduğunu kanıtlamaz.

Aynı şekilde CHP’nin Cumhuriyet’in tarihsel mirasını taşıması, bu mirası günümüzün toplumsal sorunlarına cevap verecek biçimde yeniden üretebildiği anlamına gelmez.

Her iki siyasi hareketin de önünde aynı sorumluluk bulunmaktadır: Cumhuriyetçi ve sosyal demokrat siyaseti yeniden düşünmek, parti içi demokrasiyi kurumsallaştırmak, siyasal ahlakı kişilerin üzerinde bir ilke hâline getirmek ve toplumun gerçek sorunlarına uygulanabilir çözümler üretmek.

Çünkü Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca yeni bir parti tabelası veya yeni siyasi kadrolar değildir. İhtiyaç duyulan şey, siyasetin yerleşik alışkanlıklarını aşabilen yeni bir anlayıştır.

Siyaset yalnızca iktidarı eleştirmek değil, daha iyi bir yönetim biçiminin mümkün olduğunu kendi uygulamalarıyla gösterebilmektir.

Cumhuriyetçilik geçmişi savunmak kadar geleceği kurmayı, halkçılık halk adına konuşmak kadar halkın yaşamını değiştirmeyi, devrimcilik ise geçmişteki dönüşümleri anmak kadar bugünün siyasal düzenini dönüştürmeyi gerektirir.

Asıl değişim, insanların hangi partide siyaset yaptığının değil, siyaseti hangi ilkelerle ve kimin için yaptığının değişmesidir.

Bu nedenle bugün sorulması gereken soru, yalnızca Yeni Parti’nin neden kurulduğu değildir.

Asıl soru, yeni bir partinin Türkiye’nin eski sorunlarına gerçekten yeni cevaplar verip veremeyeceğidir.

Sahi, değişen ne oldu?

Tabela mı, siyaset mi?

Ve siyasette bıçak kemiğe dayandıysa, bir kez daha sormak gerekir: Kimin kemiğine?

Tolga Aktaş / Siyaset Bilimi Uzmanı